ABD, Irak ve Suriye, Irak'a Akdeniz'e uzanan alternatif bir ihracat güzergâhı sağlayacak ve Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığını azaltacak tarihi Kerkük-Banyas petrol boru hattını yeniden faaliyete geçirecek bir anlaşmayı duyurmaya hazırlanıyor. Projenin, bölgesel enerji ihracatını yeniden şekillendirmesi bekleniyor.
Üst düzey Iraklı ve bölgesel yetkililere göre anlaşmanın, Irak Başbakanı Ali el-Zeydi'nin gelecek hafta Washington'a yapacağı ziyaret sırasında açıklanması bekleniyor. Zeydi'nin burada ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesi planlanırken, ABD enerji sektörünün merkezi olan Teksas'a da bir ziyaret gerçekleştirmesi öngörülüyor.
ABD'nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye ile Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın teklifin nihai hâline getirilmesinde merkezi bir rol oynadığı bildirildi. Üst düzey bir Iraklı yetkili, Middle East Eye'a (MEE) yaptığı açıklamada, Barrack'ın Zeydi ile güçlü bir çalışma ilişkisi kurduğunu ve boru hattının hem ABD'ye hem de bölge hükümetlerine fayda sağlayacak şekilde "Levant'teki ticari projeler için bir model" olmasını hedeflediğini söyledi.
Kilit Enerji Güzergâhı Yeniden Canlandırılıyor
Kerkük-Banyas petrol boru hattı, 1952 yılında Iraq Petroleum Company tarafından günlük yaklaşık 300 bin varil kapasiteyle tamamlandı. Hat, Suriye'nin İran-Irak Savaşı sırasında İran'ın yanında yer almasının ardından kapatıldı ve daha sonra 2003'te ABD öncülüğündeki Irak işgalinin ardından ağır hasar gördü.
Yetkililer, altyapının yeni depolama tankları, pompa istasyonları ve elektrik sistemleri dâhil olmak üzere kapsamlı bir yeniden inşaya ihtiyaç duyduğunu belirtti. Üst düzey bölgesel bir yetkili, mevcut hattın büyük olasılıkla tamamen yenilenmesi gerekeceğini, inşaatın ise iki ila üç yıl sürmesinin beklendiğini söyledi. Projeyi yürütmek üzere ABD'li şirketlerden oluşan bir konsorsiyumun şimdiden oluşturulduğu ve bunun Washington'ın projeye olan bağlılığını gösterdiği ifade edildi.
Hürmüz Boğazı'na İlişkin Endişeler Projeyi Hızlandırıyor
Proje, Irak'ın ham petrol ihracatının yaklaşık %95'ini gerçekleştirdiği Hürmüz Boğazı'nda artan istikrarsızlığın ardından yeniden aciliyet kazandı. Son çatışmalar sırasında Bağdat, sınırlı miktarda petrolü tanker kamyonlarıyla Suriye üzerinden taşıyarak kalıcı bir alternatif ihracat güzergâhına duyulan ihtiyacı ortaya koydu.
Bağımsız Ortadoğu analisti Sarhang Hamasaeed, MEE'ye yaptığı açıklamada, "Irak, Suriye'ye artık farklı bir gözle bakmaya başladı. Savaştan önce yaklaşım şüpheciydi. Savaşın gerçekliği, Irak'ın Suriye'ye ihtiyaç duyduğunu açıkça gösterdi." dedi.
Enerji analiz şirketi Vortexa'nın son verileri de Irak'ın kırılganlığını ortaya koydu. Verilere göre ülkenin deniz yoluyla gerçekleştirdiği petrol ihracatı mayıs ayında geçen yılın ortalamasının yalnızca %8'ine gerilerken, petrol gelirleri ulusal bütçenin yaklaşık %90'ını oluşturuyor.
Bölgesel İlişkiler Projeye Destek Sağlıyor
Boru hattı önerisi aynı zamanda daha geniş jeopolitik gelişmeleri de yansıtıyor. Cumhurbaşkanı Ahmed Şara'nın Suriye'de göreve gelmesinden bu yana Bağdat ile Şam arasındaki ilişkiler gelişme gösterirken, İran'a yakın Iraklı siyasi grupların bazı çekinceleri ise sürüyor.
Suriye Dışişleri Bakanı Es'ad Şeybani'nin Washington'daki imza törenine katılması bekleniyor. Öte yandan Trump yönetimi, Suriye'ye yönelik bazı yaptırımları hafifletti ve ülkeyi ABD'nin "teröre destek veren devletler" listesinden çıkarmayı planladığını açıkladı. Bu adımın Amerikan yatırımlarını kolaylaştırması bekleniyor.
Irak, bu ayın başlarında ABD'li Capital TI ve Chevron şirketleri ile Katarlı bir ortak tarafından Kerkük ve Hadise'den Banyas'a uzanacak ilave boru hattı bağlantılarının incelenmesine yönelik ön anlaşmaları onayladı. Bu girişimler birlikte değerlendirildiğinde, Levant genelinde bölgesel enerji güvenliğini güçlendirmeyi ve ticari ile stratejik bağlantıları genişletmeyi amaçlayan daha kapsamlı bir çabanın parçası olarak görülüyor.