Kayıp Suriyeli tutukluların aile üyeleri, 15 Aralık 2024'te Şam'daki Müctehid Hastanesi önünde yakınlarının fotoğraflarını taşıyor. (Ali Haj Süleyman)
Suriye İnsan Hakları Ağı (SNHR), bu hafta yayımladığı iki yarıyıl raporunda, 2026'nın ilk yarısında Suriye genelinde 428 sivilin öldürüldüğünü ve 246 keyfi gözaltı ile tutuklama vakasının belgelendiğini açıkladı. Kuruluş, bu rakamların yalnızca kendi belgeleme metodolojisiyle doğrulayabildiği vakaları yansıttığını ve ihlallerin gerçek boyutunu tam olarak temsil etmeyebileceğini belirtti.
Raporlar, haziran ayı sonuna kadar yaşanan gelişmeleri kapsıyor ve ülkenin devam eden geçiş sürecinde hukuka aykırı öldürmeler, şiddet kaynaklı sivil ölümleri, keyfi gözaltılar, zorla kaybetmeler ve gözaltı merkezlerinden serbest bırakılmalara ilişkin eğilimleri analiz ediyor.
İlk Yarıda Sivil Ölümlerinde Düşüş
SNHR, ocak ile haziran ayları arasında 80'i çocuk, 33'ü kadın, 8'i sağlık personeli ve 2'si medya çalışanı olmak üzere toplam 428 sivilin öldüğünü belgeledi. Kuruluş ayrıca işkence sonucu meydana gelen 1 ölümü de kaydetti.
Yalnızca ikinci çeyrekte ise 37'si çocuk, 6'sı kadın ve 1'i medya çalışanı olmak üzere 160 sivilin öldüğü belgelendi. Aylık verilere göre yılın başından itibaren kademeli bir düşüş yaşandı. Ocakta 111, şubatta 96, martta 61, nisanda 75, mayısta 44 ve haziranda 41 sivil ölümü kaydedildi.
Rapora göre belgelenen ölümlerin en büyük kategorisini, kaynağı belirlenemeyen silahlı saldırılar oluşturdu. Bu saldırılarda yılın ilk yarısında 202 sivil hayatını kaybetti. Kaynağı belirlenemeyen mayınlar nedeniyle 59 sivil öldü, sorumluluğun tespit edilemediği patlamalarda ise 50 sivil yaşamını yitirdi.
SNHR ayrıca, 57 sivil ölümünü SDG'ye, 12'sini Suriye hükümet güçlerine, 9'unu "Esed rejimi kalıntıları" olarak tanımladığı gruba, 3'ünü DEAŞ'a ve 1'ini işgalci İsrail güçlerine atfetti.
En fazla sivil ölümünün kaydedildiği il 81 ölümle Halep oldu. Halep'i 67 ölümle Hama, 63 ölümle Humus, 53 ölümle İdlib ve 51 ölümle Rakka izledi.
Raporda ayrıca yılın ilk yarısında eğitim kurumları, sağlık tesisleri ve bir ibadethane dahil olmak üzere hayati öneme sahip sivil tesislere yönelik 24 saldırı belgelendi. İkinci çeyrekte kaydedilen 7 saldırının işgalci İsrail güçleri tarafından gerçekleştirildiği ve Dera ile Kuneytra'da yoğunlaştığı belirtildi.
Keyfi Gözaltılar Sürüyor
SNHR, ayrı bir raporda 2026'nın ilk altı ayında 14'ü çocuk ve 3'ü kadın olmak üzere toplam 246 keyfi gözaltı ve tutuklama vakasını belgeledi. Kuruluş aynı dönemde gözaltı merkezlerinden 1.069 kişinin serbest bırakıldığını da kaydetti.
Rapora göre belgelenen gözaltıların 141'i Suriye hükümet güçlerine, 61'i işgalci İsrail güçlerine ve 44'ü SDG'ye atfedildi. En fazla vakanın kaydedildiği il 53 vakayla Kuneytra olurken, onu 43 vakayla Deyrizor izledi.
İkinci çeyrekte ise 3'ü çocuk olmak üzere 36 keyfi gözaltı vakası ile birlikte 557 tahliye belgelendi. Kuruluş, önceki dönemlere kıyasla gözaltı sayısındaki düşüşün, Aralık 2024'te Beşşar Esed hükümetinin devrilmesi ve Ocak 2026'da Suriye hükümeti ile SDG arasında varılan anlaşmanın ardından yaşanan siyasi değişimlerle bağlantılı olduğunu belirtti. Buna rağmen hukuka aykırı özgürlükten yoksun bırakma uygulamalarının sürdüğü ifade edildi.
Rapor ayrıca, Suriye makamları tarafından Esed dönemi suçlarından şüphelenilen kişilere yönelik gerçekleştirilen 96 gözaltıyı ayrı bir kategori olarak değerlendirdi. SNHR, bu vakaların farklı bir hukuki çerçeveye girdiği gerekçesiyle keyfi gözaltı istatistiklerine dahil edilmediğini belirtti.
Hesap Verilebilirlik Çağrısı
SNHR, keyfi gözaltı, zorla kaybetme ve hukuka aykırı öldürmelerin, uluslararası insan hakları hukuku kapsamında güvence altına alınan yaşam hakkı, özgürlük hakkı ve kişi güvenliği hakkını ihlal ettiğini belirtti.
Kuruluş, Suriye makamlarına gözaltı işlemlerinin hukuki standartlara uygun şekilde yürütülmesini sağlama, işkence iddialarını soruşturma, zorla kaybedilen kişilerin akıbetini açıklama ve gözaltı merkezleri üzerindeki yargısal denetimi güçlendirme çağrısında bulundu.
Raporlarda ayrıca çatışmanın tüm taraflarına sivilleri koruma çağrısı yapılırken, mayın temizleme çalışmalarının genişletilmesi, sivil ölümlerine ilişkin bağımsız soruşturmaların yürütülmesi ve Suriye'de hesap verebilirlik ile kurumsal reformlara yönelik uluslararası desteğin sürdürülmesi istendi.